Lees hier meer!

0. Fashioning a Just Transition: manifest draft versie januari 2025

De mode-industrie is inherent kapot ontworpen. Miljardairmerken worden rijker ten koste van mensen en de planeet. Miljoenen kledingarbeiders worden onderbetaald, overwerkt en zijn onbeschermd. Eerlijke arbeidsomstandigheden komen op de tweede plaats na bedrijfsmatige hebzucht. En elk jaar worden miljarden kledingstukken geproduceerd door middel van uitbuiting en exploitatie.

De mode-industrie is een biljoenenindustrie. Maar deze rijkdom belandt in de zakken van CEO's en aandeelhouders – niet bij de mensen die onze kleding maken. Van hongerlonen en vakbondsonderdrukking tot onveilige werkomstandigheden en gendergerelateerd geweld: kledingarbeiders vechten dagelijks voor hun waardigheid en hun levensonderhoud.

Dezelfde arbeiders en werknemers die moeite hebben om rond te komen, betalen de hoogste prijs voor de klimaatcrisis. Overstromingen, branden, aardbevingen, stormen en droogtes leggen fabrieken plat en bedreigen banen. Hongerlonen laten arbeiders en werknemers zonder vangnet achter wanneer zich een ramp voordoet. Beperkte drinkpauzes in slecht geventileerde werkplekken maken hittegolven ondraaglijk. Ondertussen nemen rijke modebazen klimaatbeslissingen die voorbijgaan aan de arbeiders en werknemers, in verre vergaderzalen met airconditioning.

De mode-industrie is een van de meest vervuilende industrieën ter wereld. Ze put de bodem uit, vergiftigt het water, vervuilt de lucht, wakkert ontbossing en verlies van biodiversiteit aan en stoot broeikasgassen uit. Deze lawine aan kleding belandt al snel op afvalbergen, waardoor gemeenschappen die aan de frontlinie van de textielafvalcrisis staan, worden opgezadeld met een puinhoop waar ze zelf niet aan bijdragen. Overproductie floreert bij lage lonen en hoge verspilling.

Maar er is een andere weg mogelijk. Kledingarbeiders en -werknemers over de hele wereld strijden voor een toekomst waarin hun noden centraal staan. Ze organiseren zich in vakbonden om zich te verzetten tegen machtige modemerken. Ze eisen hun recht op een waardig bestaan en een leefbare toekomst terug. En ze roepen ons op om hun eisen voor een rechtvaardige transitie naar een eerlijke, groene wereld kracht bij te zetten.

Dit manifest schetst onze collectieve visie op een ander soort modesysteem, een systeem dat de waardigheid van werknemers en het behoud van onze planeet centraal stelt. Wanneer de uitbuiting van arbeiders en de aarde voor winstbejag onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, geldt dat ook voor de strijd voor sociale en klimaatrechtvaardigheid. Toekomstbestendige mode betekent afstand nemen van oude, schadelijke systemen en nieuwe, rechtvaardige manieren om kleding te produceren en te consumeren omarmen. Echte verandering komt niet van bovenaf; de rechtvaardige transitie moet door werknemers zelf worden geleid en zorgen voor fatsoenlijke banen op een gezonde planeet.

1. Mode is gebaseerd op de waarden van gelijkheid, rechtvaardigheid, solidariteit en zorg voor mens en planeet.

Het nieuwe modesysteem verwerpt het kapitalistische ‘take-make-waste’-model en alles waar dat voor staat: uitbuiting van arbeiders en werknemers, eindeloze groei, ongelijkheid in welvaart en schade aan het milieu. Er wordt collectieve zorg getoond voor arbeiders, ons gedeelde huis en onze kledingkasten. Solidariteit is de rode draad die de mensen verbindt die kleding maken en dragen.

De mode-industrie werkt op basis van eerlijkheid, gelijkheid en rechtvaardigheid. De financiële en menselijke kosten van klimaatverandering komen niet langer terecht bij degenen die de zwaarste last al dragen. De rechtvaardige transitie geeft niet alleen vorm aan de toekomst, maar pakt ook het historische onrecht aan. Mondiale ongelijkheden en machtsongelijkheid worden rechtgezet. Er worden herstelbetalingen gedaan. De grootste vervuilers dragen de kosten van de adaptatie.

2. De mode-industrie wordt geleid door werknemers en vakbonden, niet door miljardairs.

De weg naar een rechtvaardige, groene toekomst wordt geplaveid door de behoeften en expertise van werknemers. Degenen die het meest kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering hebben de grootste stem in het besluitvormingsproces. Werknemers kunnen vrijwillig deelnemen aan vakbonden om hun arbeidsomstandigheden te verbeteren en te pleiten voor lokale klimaatbescherming. Diverse modellen van gedeeld bestuur geven werknemers meer zeggenschap over hun werkplek. De machtsverhoudingen slaan uiteindelijk door in het voordeel van de werknemers.

Alle werknemers hebben gelijke rechten, ongeacht hun etniciteit, geslacht, sociale klasse, leeftijd, seksuele geaardheid, juridische status, arbeidsstatus en woonplaats. Een inclusieve systeemverandering betreft/stelt de mensen centraal die kleding maken, verkopen, inzamelen, sorteren, distribueren, repareren en afvoeren. Niemand wordt achtergelaten.

3. Het welzijn en levensonderhoud van arbeiders en werknemers gaat voor op de winsten van miljardairs.

De rijkdom wordt overgedragen van een paar miljardairs in de mode-industrie naar miljoenen werknemers. Winsten worden eerlijk verdeeld en iedereen krijgt een leefbaar loon. De enorme kloof tussen de lonen van werknemers en die van CEO's wordt kleiner. Bedrijven betalen hun eerlijke deel aan belastingen. Investeerdersgeld vloeit weg van bedrijven die profiteren van schadelijke praktijken en financiert fabrikanten die nieuwe zorgmodellen omarmen. Merken dragen bij aan de klimaatproblematiek en voorzien leveranciers van de middelen die ze nodig hebben om zich aan te passen. Mode verrijkt het leven van werknemers, hun gezinnen en lokale gemeenschappen.

4. Veilige en waardige arbeidsomstandigheden zijn gegarandeerd, ongeacht de locatie.

Alle werknemers genieten van eerlijke arbeidsomstandigheden en -uren, of ze nu in een fabriek werken of thuis. Werkplekken zijn vrij van letsel, gezondheidsrisico's, intimidatie, misbruik en gendergerelateerd geweld. Internationale bindende mechanismen zoals het Internationale Akkoord rond veiligheid en gezondheid waarborgen de gezondheid en veiligheid op de werkplek en beschermen werknemers tegen de extreme gevolgen van klimaatverandering.

5. Mode voldoet aan ieders behoeften en respecteert tegelijkertijd de grenzen van de planeet.

De mode-industrie ruilt massaal geproduceerde, tijdelijke trends in voor hoogwaardige, gewaardeerde kleding. Door de productie geleidelijk te verminderen, wordt de natuur hersteld en de ecologische voetafdruk van de mode-industrie geminimaliseerd. Niemand wordt door manipulatieve marketingtactieken onder druk gezet om te veel te consumeren. We nemen alleen van de aarde wat we strikt nodig hebben.

6. De werkzekerheid neemt toe naarmate de productievolumes dalen.

De kledingproductie weerspiegelt de werkelijke arbeidskosten, wat leidt tot een afname van overproductie. Er wordt grote zorg besteed aan het waarborgen dat de bestaanszekerheid van mensen niet in het proces verloren gaat. Nieuwe bedrijfsmodellen creëren nieuwe kansen om te floreren. Werknemers worden omgeschoold en bijgeschoold voor nieuwe en andere banen. Merken en overheden ondersteunen omscholingsinspanningen. De aanpassing wordt vormgegeven door de noden van de werknemers.

7. In een opwarmende wereld hebben alle werknemers een vangnet (veranderen naar sociale bescherming?).

Sociale bescherming biedt werknemers zekerheid in tijden van crisis en klimaatverstoring. Werknemers kunnen terugvallen op ziekteverlof, zwangerschapsuitkering, ontslagvergoeding en werkloosheidsuitkering. Overheden bieden sociale beschermingsregelingen die klimaatschade aan mensen op het werk en thuis voorkomen. Overheidsuitgaven worden minder besteed aan de huidige herbewapening en meer gericht op het garanderen van leefbare lonen, bijscholing en sociale beschermingsregelingen voor alle werknemers. Zo worden werknemers in staat gesteld een waardig en klimaatbestendig leven te leiden.

8. Bedrijven zijn verantwoordelijk voor de schade die ze veroorzaken.

Bedrijven zijn financieel en juridisch aansprakelijk voor hun bedrijfspraktijken. Handhaafbare wereldwijde wetgeving reguleert de mode-industrie om de rechten van werknemers te waarborgen, sociale en milieuschade te voorkomen en schendingen van rechten te herstellen. Iedere werknemer wordt gecompenseerd wanneer hen onrecht wordt aangedaan. Naast de wetgeving houden afdwingbare merkovereenkomsten en sociale beschermingsprogramma's merken in toom. Verplichte transparantie maakt het gemakkelijk om beweringen van merken te controleren en gerechtigheid te eisen.

9. Kleding wordt gewaardeerd.

In een nieuwe “cultuur van behouden” worden kledingstukken gekoesterd als eerbetoon aan de mensen die ze hebben gemaakt. Ze worden opnieuw gedragen, gerepareerd, doorverkocht, geruild, ge-upcycled, gerecycleerd en hergebruikt. Werknemers die kleding inzamelen, sorteren, afvoeren en recyclen, hoeven niet langer alleen de afvalberg van de mode-industrie te verwerken. Merken zijn verantwoordelijk voor de volledige levenscyclus van hun producten, van ontwerp tot afvalverwerking. Kleding wordt zelden weggegooid.